Sýslu- og sóknalýsingarnar eiga rætur sínar að rekja til um fangsmikillar könnunar sem Hið íslenska bókmenntafélag stóð fyrir á fjórða áratug 19. aldar. Þá voru sendir spurningalistar til presta og sýslumanna um land allt með beiðni um að lýsa náttúrufari, landslagi, afkomu fólks, atvinnu hátt um, menntun, siðferði, heilbrigði og fornleifum.
Markmiðið var að draga upp heildstæða mynd af íslensku samfélagi þess tíma. Margar þessara lýsinga hafa áður komið út á bók, en flestar þeirra eru nú ófáanlegar. Í þessari endurskoðuðu útgáfu Sögufélags má finna marg víslegt viðbótarefni, þar á meðal áður óþekkta lýsingu á Höskuldsstaðasókn frá 18. öld, tvo merka uppdrætti sem fylgdu sóknalýsingunum en hafa ekki birst áður og ljós myndir af kirkjum og nokkrum höfundum lýsinganna. Einnig er hér birt lýsing á Auðkúluheiði frá miðri 19. öld og stutt bréf um búnaðarhætti í Vatnsdal frá árinu 1890.